Finasterid kişi tipli saç tökülməsinin (androgenetik alopesiya) müalicəsində istifadə olunan reseptli dərmandır. O, saç follikullarını kiçildən hormonun əmələ gəlməsini azaldır və bu yolla saç tökülməsini ləngidir, bir çox kişidə isə saçların sayını artırır. Lakin hər dərman kimi onun da yan təsirləri var və hamı üçün uyğun deyil.
Bu məqalədə finasteridin necə təsir etdiyini, kliniki tədqiqatların nə göstərdiyini, nəticənin nə vaxt gözlənildiyini, yan təsirləri və kimlərin bu dərmanı istifadə etməməli olduğunu izah edirik.
Qısa məlumat
- Finasterid testosteronun dihidrotestosterona (DHT) çevrilməsini azaldır. DHT kişi tipli saç tökülməsində follikulların kiçilməsinə səbəb olan əsas hormondur.
- Saç tökülməsi üçün adətən gündə bir dəfə 1 mq-lıq tablet istifadə olunur. Dərman reseptlə və həkim nəzarəti ilə qəbul edilməlidir.
- İlk dəyişiklik ən azı 3 aydan sonra gözlənilir; nəticə ilk 12 ayda qiymətləndirilir.
- Dərman dayandırıldıqda qazanılan saçlar adətən 12 ay ərzində yenidən itirilir.
- Yalnız kişilər üçündür. Hamilə qadınlar sınmış və ya əzilmiş tabletlərə toxunmamalıdır.
Finasterid nədir?
Finasterid 5-alfa reduktaza inhibitorları qrupuna aid dərmandır. Daha yüksək dozada prostat vəzinin xoşxassəli böyüməsinin müalicəsində, 1 mq-lıq dozada isə kişi tipli saç tökülməsində istifadə olunur. Tablet şəklində buraxılır və reseptlə satılır.
Finasterid necə təsir edir?
Bədəndə testosteronun bir hissəsi 5-alfa reduktaza fermentinin təsiri ilə dihidrotestosterona (DHT) çevrilir. İrsi meyli olan kişilərdə başın ön və təpə hissəsindəki follikullar DHT-yə həssasdır: illər keçdikcə kiçilir, nazik və qısa tellər çıxarır, bəziləri isə görünən saç çıxarmağı dayandırır.
Finasterid bu fermenti bloklayaraq həm qanda, həm də baş dərisində DHT-nin miqdarını azaldır. Bunun nəticəsində follikulların kiçilməsi ləngiyir, hələ tam sıradan çıxmamış follikullar isə yenidən daha qalın tel çıxara bilir. Finasterid testosteronun özünü azaltmır, onun DHT-yə çevrilməsini azaldır.
Tədqiqatlar nə göstərir?
Finasteridin saç tökülməsinə təsiri ilk dəfə böyük kliniki tədqiqatlarda sınaqdan keçirilib. Kişi tipli saç tökülməsi olan 18–41 yaşlı 1.553 kişinin iştirak etdiyi iki illik tədqiqatda gündə 1 mq finasterid qəbul edənlərdə təpə nahiyəsindəki saçların sayı plasebo qrupuna nisbətən birinci ildə 107, ikinci ildə isə 138 tel çox olub (5,1 sm²-lik sahədə). Plasebo qəbul edənlərdə isə saç tökülməsi davam edib.
Sonrakı müqayisəli analizlər finasteridin, minoksidilin və eyni qrupa aid digər dərmanların təsir gücünün doza, forma və müalicə müddətindən asılı olaraq dəyişdiyini göstərib. Hansı dərmanın və ya hansı birləşmənin sizə uyğun olduğunu həkim müəyyən etməlidir.
Nəticə nə vaxt görünür?
| Müddət | Nə gözləmək olar |
|---|---|
| İlk 3 ay | Görünən dəyişiklik adətən hələ olmur; saç yavaş böyüyür |
| 3–6 ay | Tökülmənin azalması və ilk yaxşılaşma hiss oluna bilər |
| 12 ay | Nəticəni qiymətləndirmək vaxtı; 12 ayda heç bir yaxşılaşma yoxdursa, davam etməyin faydası azdır |
| Dayandırıldıqdan sonra | Dərmanın sayəsində qazanılan saçlar adətən 12 ay ərzində itirilir |
Finasterid saç tökülməsini yalnız qəbul edildiyi müddətdə ləngidir. Buna görə yaxşılaşma görsəniz də, dərmanı həkiminizlə danışmadan dayandırmayın. Dəyişikliyi izləmək üçün hər 3–6 aydan bir eyni işıqda və eyni bucaqdan foto çəkmək faydalıdır.
Kimlər istifadə edə bilər, kimlər yox?
Finasterid 18 yaşdan yuxarı kişilər üçündür. Qadınlar və uşaqlar üçün adətən tövsiyə edilmir; çox nadir hallarda qadınlara yalnız mütəxəssis həkim təyin edə bilər.
Aşağıdakı hallarda dərmana başlamazdan əvvəl mütləq həkimə məlumat verin:
- əvvəllər finasteridə və ya başqa dərmana qarşı allergik reaksiya olubsa;
- depressiya keçiribsinizsə və ya özünüzə zərər vermək barədə düşüncələriniz olubsa;
- qaraciyər xəstəliyiniz varsa;
- sidik kisəsi ilə bağlı ciddi problemləriniz və ya prostat xərçəngi diaqnozunuz varsa.
Yan təsirlər
Finasteridi əksər kişilər problemsiz qəbul edir, lakin yan təsirləri bilmək vacibdir:
| Yan təsir | Nə qədər tez-tez | Nə etməli |
|---|---|---|
| Cinsi istəyin azalması, ereksiya problemləri | Tez-tez (100 nəfərdən 1-dən çox) | Həkimlə danışın |
| Eyakulyasiya problemləri, sperma miqdarının azalması | Tez-tez | Həkimlə danışın |
| Döş nahiyəsində şiş, ağrı, şişkinlik və ya məmədən ifrazat | Nadir (1.000 nəfərdən 1-dən az) | Dərhal həkimə müraciət edin |
| Əhvalın pisləşməsi, depressiya | Nadir | Dərmanı dayandırın və həkimə müraciət edin |
| Özünə zərər vermək barədə düşüncələr | Nadir | Təcili yardım çağırın |
| Ciddi allergik reaksiya (dodaq, dil, boğazda şişkinlik, nəfəs darlığı) | Çox nadir | Təcili yardım çağırın |
Cinsi yan təsirlər çox vaxt zamanla yüngülləşir, lakin bəzi kişilər onların dərman dayandırıldıqdan sonra da davam etdiyini bildirib. Finasterid qəbul etdiyinizi yaxınlarınıza demək tövsiyə olunur ki, əhvalınızda və ya davranışınızda dəyişiklik olarsa, bunu fərq edə bilsinlər.
Hamiləlik, fertillik və PSA analizi
- Hamiləlik: finasterid yalnız kişilər üçündür. Hamilə olan və ya hamilə qala biləcək qadınlar sınmış və ya əzilmiş tabletlərə toxunmamalıdır, çünki bu, döl üçün zərərli ola bilər. Təsadüfən toxunarsa, nahiyəni dərhal sabunla yumaq və həkimə müraciət etmək lazımdır.
- Sperma: spermaya keçən dərmanın miqdarı çox azdır və həyat yoldaşı hamilə olan kişilərdə risk çox aşağı qiymətləndirilir.
- Fertillik: bəzi kişilərdə sperma keyfiyyətinin pisləşməsi bildirilib. Bu, tez-tez rast gəlinmir və adətən dərman dayandırıldıqdan sonra normallaşır. Uşaq planlaşdırırsınızsa, bunu həkiminizlə müzakirə edin.
- PSA analizi: finasterid prostat xərçənginin skrininqində istifadə olunan PSA analizinin nəticəsinə təsir edir. Bu analizi verəcəksinizsə, həkiminizə finasterid qəbul etdiyinizi mütləq deyin.
Finasterid və minoksidil: fərq nədir?
| Finasterid | Minoksidil | |
|---|---|---|
| Necə təsir edir | DHT-nin əmələ gəlməsini azaldır | Follikulların böyümə mərhələsini uzadır |
| Forması | Tablet | Baş dərisinə çəkilən məhlul və köpük |
| Kimlər üçün | Yalnız kişilər | Kişilər və qadınlar |
| Resept | Reseptlə | Məhlul və köpük çox vaxt reseptsiz |
| Əsas diqqət | Cinsi və əhvalla bağlı yan təsirlər | Baş dərisində qıcıqlanma, üzdə tüklənmə |
İki dərman fərqli mexanizmlə təsir etdiyi üçün bəzi hallarda həkim onları birlikdə təyin edə bilər. Minoksidil haqqında ətraflı məlumatı minoksidil məqaləmizdə, digər üsulları isə saç tökülməsinə qarşı üsullar məqaləsində tapa bilərsiniz.
Saç əkimindən əvvəl və sonra finasterid
Saç əkimi zamanı başın arxa və yan hissələrindən götürülən follikullar DHT-yə daha az həssasdır, buna görə finasterid əkilmiş saçlar üçün lazım deyil. Lakin əkim aparılmayan nahiyələrdəki öz saçlarınız seyrəlməyə davam edə bilər. Saç tökülməsi hələ fəal olan, xüsusilə gənc pasiyentlərdə həkim əkimdən əvvəl və sonra mövcud saçları qorumaq üçün dərman müalicəsi tövsiyə edə bilər. Bu qərar yaşınıza, ailə tarixçənizə və saç tökülmənizin sürətinə görə verilir. Əkim haqqında ətraflı: Türkiyədə saç əkimi.
Tez-tez verilən suallar
Finasterid saçı geri qaytarırmı?
Finasterid saç tökülməsini ləngidir və bir çox kişidə seyrəlmiş nahiyələrdə saçların sayını artırır. Uzun illərdir tamamilə saçsız olan nahiyələrdə isə saçın geri çıxması gözlənilmir.
Finasteridi dayandırsam nə olar?
Finasterid yalnız qəbul edildiyi müddətdə işləyir. Dayandırıldıqda dərman sayəsində qazanılan saçlar adətən 12 ay ərzində yenidən itirilir. Dayandırmaq istəyirsinizsə, bunu həkiminizlə müzakirə edin.
Finasterid qadınlar üçün uyğundurmu?
Xeyr, finasterid kişilər üçündür. Qadınlarda yalnız çox nadir hallarda, mütəxəssis həkimin qərarı ilə istifadə oluna bilər. Hamilə olan və ya hamilə qala biləcək qadınlar sınmış və ya əzilmiş tabletlərə toxunmamalıdır.
Finasteridin yan təsirləri keçib gedirmi?
Əksər hallarda yan təsirlər zamanla yüngülləşir və ya dərman dayandırıldıqdan sonra keçir. Bəzi kişilər cinsi yan təsirlərin dərman dayandırıldıqdan sonra da davam etdiyini bildirib. Hər hansı yan təsir sizi narahat edirsə, həkimə müraciət edin.
Finasteridi minoksidillə birlikdə istifadə etmək olarmı?
Bəli, iki dərman fərqli yolla təsir etdiyi üçün həkim onları birlikdə təyin edə bilər. Birləşmənin sizə uyğun olub-olmadığını həkiminiz müəyyən etməlidir.
Finasterid testosteronu azaldırmı?
Xeyr. Finasterid testosteronun özünü azaltmır, onun dihidrotestosterona (DHT) çevrilməsini azaldır. Saç tökülməsində əsas rolu DHT oynayır.
Mənbələr
- NHS. Finasteride (about, side effects, who can and cannot take it, fertility and pregnancy, common questions). nhs.uk
- MedlinePlus. Finasteride. medlineplus.gov
- Kaufman KD, Olsen EA, Whiting D, et al. Finasteride in the treatment of men with androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol. 1998;39(4 Pt 1):578–589. PubMed
- Gupta AK, Venkataraman M, Talukder M, et al. Relative efficacy of minoxidil and the 5-α reductase inhibitors in androgenetic alopecia treatment of male patients: a network meta-analysis. JAMA Dermatol. 2022;158(3):266–274. PubMed
Saç tökülmənizin səbəbini və sizin üçün uyğun seçimləri öyrənmək üçün onlayn saç analizi formasını göndərə və ya WhatsApp ilə yaza bilərsiniz.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Finasterid reseptli dərmandır; onu yalnız həkim təyin etməli və müalicə həkim nəzarəti altında aparılmalıdır.
