Saç tökülməsinə qarşı satılan şampun, yağ, vitamin və serumların sayı çoxdur, lakin onlardan yalnız azının təsiri elmi tədqiqatlarla sübut olunub. Doğru müalicəni seçmək üçün əvvəlcə saçların niyə töküldüyünü bilmək lazımdır: müvəqqəti tökülmə ilə irsi saç tökülməsinin müalicəsi tamamilə fərqlidir.
Bu məqalədə saç tökülməsinə qarşı istifadə olunan üsulları, onların nə dərəcədə sınaqdan keçdiyini və hansı hallarda saç əkiminin düşünülə biləcəyini izah edirik.
Qısa məlumat
- İlk addım səbəbi müəyyən etməkdir: müayinə və lazım olduqda qan analizləri.
- Kişi və qadın tipli saç tökülməsində ən çox tədqiq olunmuş dərmanlar minoksidil və (yalnız kişilərdə) finasteriddir.
- PRP-nin müəyyən fayda verdiyini göstərən tədqiqatlar var; mezoterapiya ilə bağlı sübutlar isə məhduddur.
- Vitaminlər yalnız analizlə təsdiqlənmiş çatışmazlıq olduqda kömək edir.
- Müalicənin nəticəsini qiymətləndirmək üçün ən azı 6 ay lazımdır.
Əvvəlcə səbəbi müəyyən edin
Saç tökülməsinin ən çox rast gəlinən səbəbi kişi və qadın tipli saç tökülməsidir (androgenetik alopesiya). Bu, irsi meyl və hormonların təsiri ilə uzun illər ərzində irəliləyən prosesdir və uzunmüddətli müalicə tələb edir. Ağır xəstəlik, doğuş, kəskin arıqlama və ya stressdən sonra baş verən tökülmə (telogen effluvium) isə əksər hallarda müvəqqətidir və səbəb aradan qalxdıqdan sonra öz-özünə keçir.
Dəmir çatışmazlığı, tiroid xəstəlikləri və bəzi dərmanlar da saç tökülməsinə səbəb ola bilər. Yuvarlaq saçsız ləkələr (alopesiya areata), qızartı, qabıqlanma və ya ağrı ilə müşayiət olunan tökülmə isə dermatoloji müayinə tələb edir. Səbəblər haqqında ətraflı məlumat üçün saç tökülməsi: səbəbləri məqaləmizə baxın.
Saç tökülməsinə qarşı üsulların müqayisəsi
| Üsul | Nə vaxt istifadə olunur | Elmi sübut | Qeyd |
|---|---|---|---|
| Minoksidil (məhlul, köpük) | Kişi və qadın tipli saç tökülməsi | Güclü | Davamlı istifadə tələb edir |
| Finasterid (tablet) | Kişi tipli saç tökülməsi | Güclü | Reseptlə, yalnız kişilər üçün |
| Aşağı dozalı minoksidil tableti | Həkimin seçdiyi hallar | Artmaqdadır | Yalnız həkim nəzarəti ilə |
| PRP | Androgenetik alopesiya | Orta | Protokollar fərqlidir; çox vaxt dəstəkləyici müalicədir |
| Saç mezoterapiyası | Dəstəkləyici müalicə | Məhdud | Tərkib və nəticələr dəyişkəndir |
| Çatışmazlığın müalicəsi | Analizlə təsdiqlənmiş dəmir, D vitamini və s. çatışmazlığı | Səbəbə yönəlikdir | Çatışmazlıq yoxdursa, əlavə faydası sübut olunmayıb |
| Saç əkimi | Sabitləşmiş seyrəlmə, kifayət qədər donor sahəsi | Uzunmüddətli bərpa | Öz saçlarınızın seyrəlməsini dayandırmır |
Minoksidil
Minoksidil baş dərisinə çəkilən məhlul və ya köpükdür. O, saç follikullarının böyümə mərhələsini uzadır və kiçilmiş follikulların yenidən daha qalın tel çıxarmasına kömək edir. Kişilərdə aparılan kliniki tədqiqatlarda həm 2%-lik, həm də 5%-lik forma plaseboya nisbətən effektli olub. İlk dəyişiklik adətən 2–4 aydan sonra görünür və təsir yalnız istifadə davam etdikcə qalır. Ətraflı məlumat üçün minoksidil haqqında məqaləmizi oxuyun.
Finasterid
Finasterid saç follikullarını kiçildən dihidrotestosteron (DHT) hormonunun əmələ gəlməsini azaldan tabletdir. Kişi tipli saç tökülməsində iki il davam edən böyük kliniki tədqiqatda plaseboya nisbətən saç tökülməsini ləngidib və saçların sayını artırıb. Dərman yalnız kişilər üçündür və həkim reseptilə istifadə olunur.
Finasterid əksər kişilər tərəfindən yaxşı qəbul edilir, lakin nadir hallarda cinsi istəyin azalması, ereksiya problemləri və əhval dəyişiklikləri, o cümlədən depressiya bildirilib. Belə əlamətlər yaranarsa, dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır. Hamilə qadınlar və hamiləlik planlaşdıran qadınlar əzilmiş və ya sınmış tabletlərə toxunmamalıdır.
PRP (trombositlə zəngin plazma)
PRP üçün xəstənin öz qanı götürülür, xüsusi cihazda fırladılır və trombositlərlə zəngin hissəsi baş dərisinə inyeksiya edilir. Trombositlərdəki böyümə faktorlarının follikullara müsbət təsir göstərdiyi düşünülür. Randomizə edilmiş tədqiqatların meta-analizi PRP-nin androgenetik alopesiyada 3 və 6 ayda saç sıxlığını plaseboya nisbətən artırdığını göstərib; saçların sayı və qalınlığı üzrə isə plasebodan fərq tapılmayıb. Bundan əlavə, seansların sayı və hazırlanma üsulları klinikadan klinikaya fərqlənir və PRP çox vaxt digər müalicələrlə birlikdə istifadə olunur.
Saç mezoterapiyası
Saç mezoterapiyası zamanı vitamin, amin turşusu və digər maddələrdən ibarət qarışıqlar kiçik iynələrlə baş dərisinə vurulur. İstifadə olunan məhsullar müxtəlif olduğu üçün nəticələr də dəyişkəndir və elmi sübutlar məhduddur. Mezoterapiya əsas müalicə deyil, dəstəkləyici üsul kimi qiymətləndirilməlidir və həkim tərəfindən aparılmalıdır.
Vitaminlər və qidalanma
Dəmir, D vitamini və ya zülal çatışmazlığı saç tökülməsini artıra bilər və bu çatışmazlıqlar müalicə olunduqda tökülmə azala bilər. Lakin analizlərdə çatışmazlıq yoxdursa, vitamin əlavələrinin saç tökülməsinə qarşı faydası sübut olunmayıb.
- Bəzi vitaminlərin, məsələn A vitamininin və selenin həddən artıq qəbulu özü saç tökülməsinə səbəb ola bilər.
- Yüksək dozada biotin bəzi qan analizlərinin nəticələrini təhrif edə bilər. Analiz verməzdən əvvəl qəbul etdiyiniz əlavələr barədə həkimə məlumat verin.
- Kəskin pəhriz və qısa müddətdə çox arıqlamaq bir neçə ay sonra güclü tökülməyə səbəb ola bilər. Balanslı və kifayət qədər zülallı qidalanma saç sağlamlığı üçün vacibdir.
Şampun, yağ və evdə edilə bilənlər
Heç bir şampun və ya yağ tək başına irsi saç tökülməsini dayandırmır. Bu məhsullar baş dərisinin təmizliyinə və saçın görünüşünə kömək edə bilər, amma follikulların kiçilməsinin qarşısını almır. Bununla belə, gündəlik vərdişlər saçların qorunmasına kömək edir:
- saçı uzun müddət sıx bağlamayın; daimi dartılma follikullara zərər verə bilər;
- isti fen, ütü və kimyəvi işləmlərdən mümkün qədər az istifadə edin;
- kəpək, qaşınma və qızartı kimi baş dərisi problemlərini müalicə etdirin;
- siqareti tərgitməyə çalışın və kifayət qədər yatın;
- uzun sürən stressin səbəbləri ilə məşğul olun.
Saç əkimi nə vaxt düşünülə bilər?
Saç əkimi androgenetik alopesiyada seyrəlmiş və ya saçsız nahiyələri bərpa etmək üçün istifadə olunur. Bunun üçün saç tökülməsinin forması aydın olmalı, başın arxa və yan hissələrindəki donor sahəsi kifayət qədər sıx olmalıdır. Əkilən follikullar saç tökülməsinə qarşı daha davamlıdır, lakin əkim öz saçlarınızın seyrəlməsini dayandırmır. Buna görə əkimdən sonra da dərman müalicəsi tövsiyə oluna bilər.
Telogen effluvium və ya müalicə olunmamış alopesiya areata zamanı saç əkimi adətən tövsiyə edilmir. Prosedur haqqında ətraflı məlumat üçün Türkiyədə saç əkimi və qadınlarda saç əkimi səhifələrinə baxın.
Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?
- saçlar qısa müddətdə birdən və çox tökülürsə;
- yuvarlaq saçsız ləkələr əmələ gəlibsə;
- baş dərisində qızartı, ağrı, yanma və ya qabıqlanma varsa;
- saç tökülməsi ilə yanaşı yorğunluq, çəki dəyişikliyi və ya aybaşı pozuntusu kimi əlamətlər varsa;
- evdə tətbiq etdiyiniz üsullara baxmayaraq tökülmə 6 aydan çox davam edirsə.
Tez-tez verilən suallar
Saç tökülməsinə qarşı ən təsirli vasitə hansıdır?
Hamı üçün eyni vasitə yoxdur, çünki müalicə səbəbdən asılıdır. Kişi və qadın tipli saç tökülməsində ən çox tədqiq olunmuş dərmanlar minoksidil və kişilərdə finasteriddir. Sizə uyğun müalicəni müayinədən sonra həkim seçməlidir.
Vitaminlər saç tökülməsini dayandırırmı?
Yalnız analizlə təsdiqlənmiş çatışmazlıq olduqda. Çatışmazlıq yoxdursa, vitamin əlavələrinin saç tökülməsinə qarşı faydası sübut olunmayıb, bəzi vitaminlərin artıq qəbulu isə zərərli ola bilər.
Saç tökülməsinə qarşı şampun işləyirmi?
Şampunlar baş dərisinin sağlamlığına kömək edə bilər, lakin tək başına irsi saç tökülməsini dayandırmır. Kəpək və ya iltihab varsa, onların müalicəsi tökülməni azaltmağa kömək edə bilər.
Stressdən tökülən saçlar geri çıxırmı?
Əksər hallarda bəli. Stress və ya xəstəlikdən sonra baş verən tökülmə adətən müvəqqətidir və səbəb aradan qalxdıqdan sonra saçlar bir neçə ay ərzində bərpa olunur. Tökülmə 6 aydan çox davam edərsə, həkimə müraciət edin.
Müalicənin nəticəsi nə vaxt görünür?
Saç yavaş böyüdüyü üçün dərman müalicəsinin ilk nəticələri adətən 3–6 aydan sonra hiss olunur. Müalicənin işləyib-işləmədiyini qiymətləndirmək üçün ən azı 6, daha yaxşısı 12 ay gözləmək lazımdır.
Saç tökülməsi irsidirsə, nəsə etmək olarmı?
Bəli. İrsi saç tökülməsini tamamilə dayandırmaq mümkün olmasa da, erkən başlanan müalicə prosesi ləngidə bilər. Seyrəlmə irəlilədikdə isə saç əkimi bir seçim ola bilər.
Mənbələr
- American Academy of Dermatology. Hair loss: diagnosis and treatment. aad.org
- NHS. Hair loss. nhs.uk
- MedlinePlus. Hair loss. medlineplus.gov
- Olsen EA, Dunlap FE, Funicella T, et al. A randomized clinical trial of 5% topical minoxidil versus 2% topical minoxidil and placebo in the treatment of androgenetic alopecia in men. J Am Acad Dermatol. 2002;47(3):377–385. PubMed
- Kaufman KD, Olsen EA, Whiting D, et al. Finasteride in the treatment of men with androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol. 1998;39(4 Pt 1):578–589. PubMed
- Gupta AK, Venkataraman M, Talukder M, et al. Relative efficacy of minoxidil and the 5-α reductase inhibitors in androgenetic alopecia treatment of male patients: a network meta-analysis. JAMA Dermatol. 2022;158(3):266–274. PubMed
- Zhang X, Ji Y, Zhou M, et al. Platelet-rich plasma for androgenetic alopecia: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. J Cutan Med Surg. 2023;27(5):504–508. PubMed
- NHS. Finasteride. nhs.uk
Əlavə oxu: Finasterid
Saç tökülmənizin səbəbini və sizin üçün uyğun seçimləri öyrənmək üçün onlayn saç analizi formasını göndərə və ya WhatsApp ilə yaza bilərsiniz.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Hər hansı dərmana və ya müalicəyə başlamazdan əvvəl həkiminizlə məsləhətləşin. Nəticələr şəxsdən şəxsə dəyişə bilər.
