Norvud şkalası (Norwood scale) kişi tipli saç tökülməsinin nə qədər irəlilədiyini təsvir etmək üçün həkimlərin istifadə etdiyi sistemdir. O, alın xəttinin azca geriləməsindən başın yan və arxa hissəsində nalşəkilli saç zolağının qalmasına qədər olan tipik dəyişiklikləri yeddi mərhələyə bölür. Öz mərhələnizi bilmək bugünkü vəziyyətinizi, adətən nəyin gözlənildiyini və hansı müalicələrin real olduğunu anlamağa kömək edir.
Bu bələdçidə hər mərhələni sxemlə izah edirəm, öz mərhələnizi fotolardan necə təxmin etməyi göstərirəm və saç əkimi konsultasiyasında hər mərhələ üçün tez-tez müzakirə olunan təxmini qraft aralıqlarını verirəm.
Qısa məlumat
- Norvud şkalasının (Hamilton–Norvud şkalası) yeddi mərhələsi var: I mərhələ tam alın xətti, VII isə ən irəli getmiş tökülmədir.
- III mərhələ kliniki keçəlliyin ilk mərhələsi sayılır. “III vertex” tökülmənin əsasən təpədə olduğunu bildirir.
- Saç tökülməsi adətən yavaş irəliləyir, amma sabit cədvəli yoxdur. Dərman müalicəsi bir çox kişidə prosesi ləngidə bilər.
- Saç əkimi yalnız bugünkü saçsız sahəyə görə deyil, mərhələyə, yaşa və donor nahiyənin ölçüsünə görə planlaşdırılır.

Norvud şkalası nədir?
Kişi tipli saç tökülməsi (androgenetik alopesiya) tanınan bir sxem üzrə gedir. Genetik meyli olan kişilərdə başın üst hissəsindəki follikullar testosterondan əmələ gələn dihidrotestosteron (DHT) hormonuna həssasdır. Zamanla bu follikullar kiçilir, daha nazik və qısa tellər çıxarır, bəziləri isə görünən tel çıxarmağı dayandırır. Başın arxa və yan hissələrindəki follikullar bu təsirə daha az həssasdır; buna görə irəli getmiş tökülmədə də nalşəkilli saç zolağı adətən qalır.
1951-ci ildə amerikalı anatom Ceyms Hamilton kişilərdə gördüyü saç tökülməsi tiplərini təsvir edib. 1975-ci ildə amerikalı cərrah O’Tar Norvud bu işi yenidən işləyərək bu gün də istifadə olunan təsnifatı yaradıb. Onun yeddi əsas mərhələsi, III mərhələ üçün ayrıca “vertex” variantı və “A sinfi” variantları var. Həkimlər bu şkaladan tökülməni ortaq dildə qeyd etmək, dəyişikliyi izləmək və müalicəni planlaşdırmaq üçün istifadə edir.
Norvud şkalasının 7 mərhələsi: qısa cədvəl
| Mərhələ | Nə görünür | Adətən nə müzakirə olunur |
|---|---|---|
| I | Geriləməsiz və ya çox az geriləmiş tam alın xətti | Müalicə lazım deyil |
| II | Hər iki gicgahda yüngül, bərabər geriləmə | İzləmə; ailədə saç tökülməsi varsa və tökülmə aktivdirsə dərman |
| III | Gicgahlarda daha dərin geriləmə, dəri açıq və ya seyrək örtülü | Dərman; tökülmənin gedişi proqnozlaşdırıla bildikdə saç əkimi |
| III vertex | Əsasən təpədə seyrəlmə, gicgahlar III mərhələdən pis deyil | Əvvəlcə dərman; seçilmiş hallarda təpəyə əkim |
| IV | Ön hissədə daha çox tökülmə, təpədə seyrəlmə və ya saçsız sahə; aralarında saç zolağı qalır | Saç əkimi və qalan saçı qorumaq üçün dərman |
| V | Ön hissə və təpə genişlənir, aradakı zolaq nazikləşir | Daha böyük əkim; adətən ön hissəyə üstünlük verilir |
| VI | Aradakı zolaq itir, ön hissə ilə təpə birləşir | Plan donor nahiyəyə görə qurulur, çox vaxt bir neçə seansda |
| VII | Yanlarda və arxada yalnız dar nalşəkilli zolaq qalır | Real, qismən örtülmə; üzün çərçivəsinə üstünlük |
Mərhələlər bir-bir
Norvud I mərhələ
Nəzərəçarpan tökülmə yoxdur. Alın xətti yeniyetməlik dövründəki kimi aşağıda və düz ola bilər. Bir çox kişi illərlə I mərhələdə qalır, bəziləri isə heç vaxt bu mərhələdən irəli getmir.
Norvud II mərhələ
Alın xətti hər iki gicgahda azca geriləyir və kiçik üçbucaq sahələr yaranır. Geriləmə adətən simmetrikdir və qulaqlardan xeyli öndə qalır. Bir çox kişidə bu, iyirmi və otuz yaşlar arasında formalaşan normal “yetkin alın xətti”dir və mütləq irəlidə keçəllik olacağı demək deyil.
Norvud III mərhələ
Gicgahlar daha dərin geriləyir, dəri orada açıq və ya çox seyrək örtülü olur. Alın xətti aydın M və ya U şəklini alır. Norvud III mərhələni keçəllik sayılan minimum tökülmə kimi təsvir edib. Kişilər çox vaxt müalicə haqqında ilk dəfə bu mərhələdə düşünür.
Norvud III vertex
Burada əsas dəyişiklik təpədədir, baş dərisi görünməyə başlayır. Alın xətti III mərhələdən çox geriləməyib. Təpədəki seyrəlməni güzgüdə görmək çətin olduğu üçün bir çox kişi onu ilk dəfə yuxarıdan çəkilmiş fotoda görür.
Norvud IV mərhələ
Ön hissədəki geriləmə III mərhələdən dərindir, təpə seyrək və ya saçsızdır. Bu iki sahə hələ də başın üstündən keçən və yanlardakı saçla birləşən orta sıxlıqda saç zolağı ilə ayrılır.
Norvud V mərhələ
Həm ön hissə, həm də təpədəki sahələr böyüyür. Onları ayıran zolaq daralır və seyrəlir, iki sahə bir-birinə qarışmağa başlayır. Yanlarda və arxada qalan saç nal şəklini almağa başlayır.
Norvud VI mərhələ
Başın üstündəki zolaq itir, ön hissə ilə təpə vahid saçsız sahəyə çevrilir. Tökülmə yanlara doğru da genişlənə bilər.
Norvud VII mərhələ
Bu, ən irəli getmiş mərhələdir. Qulaqların önündən başlayıb başın arxasından keçən dar, nalşəkilli saç zolağı qalır. Bu zolaqdakı saç da çox vaxt əvvəlkindən nazik və seyrək olur.
A sinfi: öndən arxaya gedən tökülmə
Kişilərin kiçik bir qrupunda saç fərqli şəkildə tökülür. Gicgahlarda geriləmə və təpədə ayrıca saçsız sahə əvəzinə bütün alın xətti öndən arxaya bərabər geriləyir və ortada saç adacığı qalmır. Norvud bunları “A sinfi” variantları adlandırıb (IIa, IIIa, IVa və Va). Bu fərq planlaşdırmada vacibdir, çünki burada adətən ön hissə prioritetdir və ayrıca təpə sahəsi yoxdur.
Öz mərhələnizi necə təxmin etmək olar?
Bir neçə aydın fotoyla öz mərhələniz haqqında evdə yaxşı təsəvvür əldə edə bilərsiniz:
- Ön: gündüz işığında kameraya üzü dönük dayanın və gicgahlar görünsün deyə saçı alından geri darayın.
- Üst: kiminsə başınızın düz üstündən foto çəkməsini xahiş edin; saç quru və daranmamış olsun.
- Təpə: başın arxa-üst hissəsinin fotosunu çəkin və ya telefonu taymerlə başınızın yuxarısında və arxasında tutun.
- Yanlar: hər gicgahın yandan bir fotosu.
Fotoları yuxarıdakı sxemlə müqayisə edin: gicgahlar nə qədər dərin geriləyib, təpədə baş dərisi görünürmü və iki sahəni ayıran saç zolağı hələ də varmı. Yaş və ya yenicə daranmış saç və yuxarıdan düşən güclü işıq seyrəlməni olduğundan pis göstərə bilər, buna görə fotoları təbii işıqda və saç quru olanda çəkin. Fotoların necə çəkilməsini onlayn saç analizi bələdçisində ətraflı yazmışam.
Norvud şkalası yalnız kişi tipli tökülməni təsvir edir. Saç bütün başda bərabər seyrəlirsə, yuvarlaq saçsız ləkələr varsa və ya baş dərisi qızarıb, qaşınır, qabıqlanır və ya ağrıyırsa, səbəb başqa ola bilər və həkimə müraciət etmək lazımdır. Qadın tipli saç tökülməsi adətən başın üst hissəsində yayılır, alın xətti isə qorunur; buna görə o, Ludwig şkalası kimi başqa sistemlərlə qiymətləndirilir.
Norvud mərhələsinə görə təxmini qraft aralıqları
Qraft (follikulyar vahid) başın arxa və yan hissələrindən götürülən, bir-dörd teldən ibarət, orta hesabla təxminən iki telli təbii qrupdur. Aşağıdakı aralıqlar konsultasiya zamanı hər mərhələ üçün tez-tez müzakirə olunan təxmini rəqəmlərdir. Sizin üçün lazım olan say bundan az və ya çox ola bilər.
| Mərhələ | Təxmini qraft aralığı | Qeyd |
|---|---|---|
| II | 500 – 1.500 | Çox vaxt lazım olmur; bəzən alın xəttinin düzəldilməsi |
| III | 1.500 – 2.500 | Alın xətti və gicgahlar |
| III vertex | 1.000 – 2.000 | Əsasən təpə |
| IV | 2.500 – 3.500 | Ön və orta hissə, təpə donor nahiyəyə görə |
| V | 3.500 – 4.500 | Əvvəlcə ön hissə, təpə eyni və ya sonrakı seansda |
| VI | 4.500 – 6.000 | Çox vaxt iki seans; donor nahiyə ilə məhdudlaşır |
| VII | 5.000 və daha çox | Tam örtülmə mümkün olmaya bilər; ön hissəyə üstünlük verilir |
Dəqiq sayı bir neçə amil müəyyən edir:
- Donor nahiyənin sıxlığı və ölçüsü: başın arxası görünən şəkildə seyrəlmədən təhlükəsiz götürülə bilən qraft sayı.
- Telin qalınlığı, rəngi və quruluşu: qalın, dalğalı və ya qıvrım saç bir qraftla nazik, düz saçdan daha çox sahəni örtür. Saçla dəri rəngi arasındakı kontrastın az olması da kömək edir.
- Örtülmək istənilən sahə və orada gözlənilən sıxlıq.
- Yaşınız və gələcəkdə gözlənilən tökülmə: gənc kişilərə əkilmiş sahənin arxasındakı saç sonra seyrəlsə belə təbii görünən plan lazımdır.
Donor nahiyə məhdud olduğu üçün yaxşı plan qraftların harada ən çox görünən fayda verəcəyinə qərar verir. Kişilərin çoxu üçün bu, üzü çərçivəyə alan alın xətti və başın ön yarısıdır. Planlaşdırmanı nəyin müəyyən etdiyini saç əkiminin planını müəyyən edən amillər yazısında da izah etmişəm.
Hər mərhələdə müalicə seçimləri
I və II mərhələlər
Adətən müalicə lazım olmur. Ailədə saç tökülməsi varsa və tökülmənin artdığını görürsünüzsə, həkim hələ qorunacaq çox saç olduğu erkən dövrdə dərman müalicəsini müzakirə edə bilər. Bu mərhələdə, xüsusən tökülmənin son forması hələ aydın olmayan gənc kişilərdə saç əkimi nadir hallarda tövsiyə olunur.
III və III vertex mərhələləri
Bir çox kişi müalicəyə bu mərhələdə başlayır. Baş dərisinə çəkilən minoksidil və tablet şəklində finasterid kişi tipli saç tökülməsində sübutu ən güclü olan dərmanlardır. Hər ikisinin kliniki tədqiqatlarda plaseboya nisbətən tökülməni ləngitdiyi və saçların sayını artırdığı göstərilib, lakin onlar yalnız tətbiq edildiyi müddətdə təsir göstərir. Ətraflı: minoksidil və finasterid. Tökülmənin gedişi proqnozlaşdırıla bildikdə saç əkimi yaşa uyğun dizaynla alın xəttini bərpa edə bilər.
IV və V mərhələlər
Ön və üst hissəni bərpa etmək üçün əsas seçim adətən saç əkimidir. Əkim ətrafdakı öz saçların seyrəlməsini dayandırmadığı üçün çox vaxt yanaşı dərman müalicəsi də tövsiyə olunur. Donor nahiyəyə görə təpə eyni seansda və ya sonra əkilə bilər. FUE və DHI texnikalarında qraftlar eyni qaydada bir-bir götürülür, fərq onların yerləşdirilməsindədir; ətraflı məlumat FUE saç əkimi səhifəsindədir.
VI və VII mərhələlər
Saçsız sahə böyük, donor nahiyə isə nisbətən kiçikdir. Buna görə plan ən çox görünən fərqi yaradacaq hissəyə, adətən təbii alın xəttinə və başın ön-orta hissəsinə yönəlir. Böyük seanslar iki hissəyə bölünə bilər. Bəzi kişilərdə saqqal tükləri donor ehtiyatına əlavə ola bilər. Burada real gözlənti çox vacibdir: bütün başın tam örtülməsi çox vaxt mümkün olmur.
Tez-tez verilən suallar
Geriləyən alın xətti hansı Norvud mərhələsidir?
Azca geriləmiş alın xətti adətən II mərhələdir. Gicgahlar dərin geriləyib dəri orada açıq və ya demək olar ki, açıqdırsa, bu, kliniki keçəlliyin ilk mərhələsi sayılan III mərhələdir.
Norvud II keçəllik sayılırmı?
Mütləq deyil. Bir çox kişidə iyirmi yaşlarında bir az hündür, yetkin alın xətti formalaşır və II mərhələdə qalır. Xüsusən ailədə saç tökülməsi varsa, 6–12 aydan bir fotolarla izləmək faydalıdır.
Norvud III vertex nə deməkdir?
Bu, tökülmənin əsasən təpədə olduğunu, alın xəttinin isə III mərhələdən çox geriləmədiyini bildirir. Təpədəki seyrəlmə dərman müalicəsinə çox vaxt geriləyən alın xəttindən daha yaxşı cavab verir.
Norvud VII mərhələdə saç əkimi etmək olarmı?
Bəzən, amma məqsəd fərqlidir. VII mərhələdə donor nahiyə adətən bütün başı örtməyə kifayət etmir, buna görə plan təbii alın xəttinə və başın ön hissəsinə yönəlir. Nəyin real olduğunu demək üçün həkim donor nahiyəni müayinə etməlidir.
Saç tökülməsi bir mərhələdən digərinə nə qədər tez keçir?
Sabit vaxt yoxdur. Bəzi kişilər illərlə eyni mərhələdə qalır, bəzilərində isə bir neçə il ərzində irəliləyir. Tökülmənin başladığı yaş və ailə tarixçəsi müəyyən təsəvvür yaradır, dərman müalicəsi isə prosesi ləngidə bilər.
Norvud şkalası qadınlara aiddirmi?
Xeyr. Qadın tipli saç tökülməsi adətən alın xətti qorunmaqla başın üst hissəsində yayğın seyrəlmə ilə gedir və Ludwig kimi şkalalarla qiymətləndirilir. Ətraflı məlumat qadınlarda saç əkimi səhifəsindədir.
Mənbələr
- Hamilton JB. Patterned loss of hair in man; types and incidence. Ann N Y Acad Sci. 1951;53(3):708–728. PubMed
- Norwood OT. Male pattern baldness: classification and incidence. South Med J. 1975;68(11):1359–1365. PubMed
- Ludwig E. Classification of the types of androgenetic alopecia (common baldness) occurring in the female sex. Br J Dermatol. 1977;97(3):247–254. PubMed
- Kaufman KD, Olsen EA, Whiting D, et al. Finasteride in the treatment of men with androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol. 1998;39(4 Pt 1):578–589. PubMed
- Olsen EA, Dunlap FE, Funicella T, et al. A randomized clinical trial of 5% topical minoxidil versus 2% topical minoxidil and placebo in the treatment of androgenetic alopecia in men. J Am Acad Dermatol. 2002;47(3):377–385. PubMed
- Jimenez F, Alam M, Vogel JE, et al. Hair transplantation: basic overview. J Am Acad Dermatol. 2021;85(4):803–814. PubMed
Əlavə oxu: Norwood scale (English) · FUE saç əkimi · Planı müəyyən edən amillər
Hansı mərhələdə olduğunuzdan əmin deyilsinizsə, fotolarınızı onlayn saç analizi formasından göndərə və ya WhatsApp ilə yaza bilərsiniz.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Qraft aralıqları təxminidir; sizin üçün uyğun müalicəni yalnız müayinədən sonra həkim müəyyən edə bilər. Nəticələr şəxsdən şəxsə dəyişə bilər.