Üz qabığı şəkli süni intellektlə yaradılıb.
Ocaqlı alopesiya (dairəvi saç tökülməsi) immun sistemin saç follikullarına yönəldiyi və adətən yuvarlaq, hamar saçsız ləkələrlə özünü göstərən xəstəlikdir. O, yoluxucu deyil və follikulu məhv etmədiyi üçün saç bir çox halda yenidən çıxa bilər. Müalicəni dermatoloq xəstəliyin genişliyinə görə seçir; saç əkimi isə bu xəstəlikdə adətən tövsiyə olunmur.
Bu yazıda ocaqlı alopesiyanın nə olduğunu, nə ilə əlaqəli ola biləcəyini, hansı müalicə yollarının olduğunu və nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazım olduğunu izah edirəm.
Qısa məlumat
- Ocaqlı alopesiya iltihabi, çapıq yaratmayan saç tökülməsidir; follikul qorunur.
- Başda, saqqalda, qaşlarda və kirpiklərdə ola bilər; bəzən bütün başı əhatə edir.
- Kiçik ləkələrdə saç çox vaxt öz-özünə və ya müalicə ilə yenidən çıxır, amma xəstəlik təkrarlana bilər.
- Müalicə seçimləri: kortikosteroidlər, kontakt immunoterapiya, geniş hallarda JAK inhibitorları.
- Xəstəlik aktiv olduqda saç əkimi adətən aparılmır.
Ocaqlı alopesiya nədir?
Normalda saç follikulları immun sistemin hücumlarından qorunan nahiyədir. Ocaqlı alopesiyada bu qoruma pozulur, immun hüceyrələr böyümə mərhələsindəki follikulları hədəf alır və saç qısa müddətdə tökülür. Follikul məhv olmur, sadəcə “dinclik” vəziyyətinə keçir. Buna görə də saçın yenidən çıxması mümkündür.
Xəstəliyə bütün yaşlarda, hər iki cinsdə rast gəlinir və çox vaxt uşaqlıqda və ya gənc yaşda başlayır. Gedişi əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq çətindir: bəzi insanlarda tək bir ləkə olur və keçir, bəzilərində isə ləkələr təkrarlanır və genişlənir.
Necə özünü göstərir?
- başda və ya saqqalda yuvarlaq və ya oval, hamar, saçsız ləkə;
- ləkənin kənarında qısa, ucları qırıq tellər;
- bəzən qaşlarda və kirpiklərdə tökülmə;
- bəzi insanlarda dırnaqlarda kiçik çuxurcuqlar;
- nadir hallarda bütün başda (totalis) və ya bütün bədəndə (universalis) saç itkisi.
Ləkənin dərisi adətən normal görünür: qızartı, qabıqlanma və çapıq olmur. Belə əlamətlər varsa, başqa səbəblər, məsələn, göbələk infeksiyası və ya çapıqlı alopesiya da araşdırılmalıdır.
Diaqnoz çox vaxt müayinə və trixoskopiya ilə qoyulur. Şübhəli hallarda göbələk infeksiyasını istisna etmək üçün əlavə müayinə, bəzən isə qan analizləri, məsələn, tiroid hormonları istənilir. Nadir hallarda diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün dəri biopsiyası lazım olur.
Səbəbləri və əlaqəli vəziyyətlər
Ocaqlı alopesiyanın səbəbi tam aydınlaşdırılmayıb. Elmi icmallarda follikulun immun qorunmasının itməsi, autoimmun mexanizmlər və genetik meyl əsas amillər kimi göstərilir. Xəstəliyə bəzən tiroid xəstəlikləri kimi digər autoimmun vəziyyətlərlə birlikdə rast gəlinir, buna görə həkim lazım olduqda müvafiq analizlər istəyə bilər. Stress çox vaxt xəstəliyi başladan amillərdən biri kimi xatırlanır, lakin onun yeganə səbəbi deyil.
Ocaqlı alopesiya insanın özünə inamına və əhvalına ciddi təsir edə bilər. Bu da müalicənin bir hissəsidir və bu barədə həkimlə açıq danışmaq lazımdır.
Müalicə yolları
Müalicəni dermatoloq xəstəliyin genişliyinə, yaşa və əvvəlki müalicələrə görə seçir. Amerika Dermatologiya Akademiyasının məlumatına görə əsas seçimlər bunlardır:
| Vəziyyət | Tez-tez istifadə olunan seçimlər |
|---|---|
| Bir neçə kiçik ləkə (böyüklərdə) | Ləkələrə kortikosteroid inyeksiyaları (adətən 4–6 həftədən bir); yerli kortikosteroidlər; bəzən əlavə olaraq minoksidil |
| Kiçik uşaqlar | Saç bəzən müalicəsiz çıxır; lazım olduqda yerli kortikosteroidlər |
| Geniş və ya təkrarlanan ləkələr | Kontakt immunoterapiya; geniş hallarda JAK inhibitorları |
| Bütün başı əhatə edən tökülmə | JAK inhibitorları və digər sistem müalicələri; parik və kamuflyaj seçimləri |
JAK inhibitorları son illərdə ağır ocaqlı alopesiya üçün təsdiqlənmiş tablet dərmanlardır. Məsələn, ağır ocaqlı alopesiyası olan böyüklərdə aparılmış iki böyük tədqiqatda barisitinibin gündə 4 mq dozasını qəbul edənlərin təxminən 36–39%-ində 36-cı həftədə baş dərisinin ən azı 80%-i saçla örtülüb, plasebo qrupunda isə bu göstərici 3–6% olub. Sızanaq, kreatinkinaza və xolesterin səviyyəsinin artması kimi yan təsirlərə plasebo qrupuna nisbətən daha çox rast gəlinib. Bu dərmanlardan yalnız həkim təyinatı ilə və müntəzəm nəzarət altında istifadə olunur.
Heç bir müalicə xəstəliyin təkrarlanmayacağına təminat vermir və müalicəyə cavab şəxsdən şəxsə dəyişir. Müalicə dayandırıldıqda tökülmə yenidən başlaya bilər, buna görə müalicə uzunmüddətli planlaşdırılır.
Ocaqlı alopesiyada saç əkimi edilirmi?
Adətən xeyr. Xəstəlik immun sistemlə bağlı olduğu üçün köçürülmüş follikullar da eyni təsirə məruz qala bilər. Bundan əlavə, ləkələr öz-özünə və ya müalicə ilə bərpa oluna bilər, yeni ləkələr isə başqa yerlərdə yarana bilər. Bu səbəbdən saç əkimi ocaqlı alopesiyanın müalicəsi sayılmır.
Bəzən insanlar ocaqlı alopesiya ilə kişi tipli saç tökülməsini qarışdırır. Fərq çox vaxt müayinədə aydın görünür: kişi tipli tökülmə müəyyən sxem üzrə tədricən gedir, ocaqlı alopesiya isə qəfil, ləkə şəklində başlayır. Alopesiyanın digər növləri haqqında alopesiya nədir? yazısında ətraflı danışmışam.
Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?
- başda, saqqalda və ya qaşlarda yuvarlaq saçsız ləkə yaranıbsa;
- ləkələr çoxalır və ya genişlənirsə;
- kirpiklərdə və qaşlarda da tökülmə başlayıbsa;
- ləkədə qızartı, qabıqlanma, ağrı və ya irin varsa;
- uşaqda saçsız ləkə görürsünüzsə.
Gündəlik həyatda nə kömək edə bilər?
- Saçsız ləkələri günəşdən qorumaq üçün papaqdan və ya günəşdən qoruyucu kremdən istifadə edin.
- Qaşlar və kirpiklər töküldükdə gözləri tozdan qorumaq üçün eynək faydalı ola bilər.
- Parik, saç əlavələri və kamuflyaj vasitələri müalicə müddətində rahatlıq verə bilər.
- Xəstəlik əhvala təsir edirsə, bu barədə həkiminizlə danışın; psixoloji dəstək də müalicənin bir hissəsi ola bilər.
Tez-tez verilən suallar
Ocaqlı alopesiya yoluxucudurmu?
Xeyr. Ocaqlı alopesiya insandan insana keçmir.
Ocaqlı alopesiyada saç yenidən çıxırmı?
Bir çox halda bəli, xüsusən ləkələr kiçik olduqda. Follikul məhv olmadığı üçün saç öz-özünə və ya müalicə ilə yenidən çıxa bilər, amma xəstəlik təkrarlana bilər.
Ocaqlı alopesiya stressdən olurmu?
Stress xəstəliyi başladan amillərdən biri ola bilər, lakin xəstəliyin əsasında immun mexanizmlər və genetik meyl durur. Yalnız stressi aradan qaldırmaq adətən kifayət etmir.
Ocaqlı alopesiyada saç əkimi etmək olarmı?
Adətən tövsiyə olunmur, çünki köçürülmüş follikullar da eyni immun təsirə məruz qala bilər. Müalicə dermatoloji yolla aparılır.
Saqqalda ocaqlı alopesiya da olurmu?
Bəli. Saqqalda yuvarlaq saçsız ləkələr ocaqlı alopesiyanın tez-tez rast gəlinən formalarındandır və müayinə tələb edir.
Mənbələr
- American Academy of Dermatology. Hair loss types: alopecia areata overview. aad.org
- American Academy of Dermatology. Hair loss types: alopecia areata diagnosis and treatment. aad.org
- Strazzulla LC, Wang EHC, Avila L, et al. Alopecia areata: disease characteristics, clinical evaluation, and new perspectives on pathogenesis. J Am Acad Dermatol. 2018;78(1):1–12. PubMed
- King B, Ohyama M, Kwon O, et al. Two phase 3 trials of baricitinib for alopecia areata. N Engl J Med. 2022;386(18):1687–1699. PubMed
- Lepe K, Syed HA, Zito PM. Alopecia areata. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2024. PubMed
Əlavə oxu: Alopesiyanın növləri · Saç tökülməsinin səbəbləri
Saç tökülmənizin növündən əmin deyilsinizsə, fotolarınızı onlayn saç analizi formasından göndərə bilərsiniz. Ocaqlı alopesiyadan şübhə olduqda dermatoloq müayinəsi lazımdır.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Ocaqlı alopesiyanın müalicəsi dermatoloq tərəfindən təyin edilir.