Minoksidil: nədir, necə istifadə olunur və nəticəsi nə vaxt görünür?

Minoksidil saç tökülməsinin müalicəsində geniş istifadə olunan dərmandır. Baş dərisinə çəkilən forması kişi və qadın tipli saç tökülməsində (androgenetik alopesiya) tökülməni ləngidə, bəzi insanlarda isə seyrəlmiş nahiyələrdə saçların sayını və qalınlığını artıra bilər. Lakin onun təsiri müvəqqətidir: dərman yalnız istifadə edildiyi müddətdə işləyir.

Bu məqalədə minoksidilin necə təsir etdiyini, formaları arasındakı fərqi, düzgün istifadə qaydasını, nəticənin nə vaxt göründüyünü, yan təsirləri və saç əkimindən sonra istifadəsini izah edirik.

Minoksidil nədir?

Minoksidil əvvəlcə yüksək qan təzyiqinin müalicəsi üçün tablet şəklində hazırlanmış dərmandır. Bu dərmanı qəbul edən xəstələrdə yan təsir kimi tüklənmənin artdığı müşahidə edildi. Sonradan dərmanın baş dərisinə çəkilən forması hazırlandı və saç tökülməsinin müalicəsində istifadəyə başlandı. Bu gün minoksidil məhlul və köpük şəklində satılır və bir çox ölkədə reseptsiz əldə edilir.

Minoksidil necə təsir edir?

Minoksidilin saça təsir mexanizmi tam aydınlaşdırılmayıb. Məlum olan odur ki, o, saç follikullarının böyümə mərhələsini uzadır və kiçilmiş follikulların yenidən daha qalın tel çıxarmasına kömək edir. Damarları genişləndirən təsiri də follikulların qidalanmasını yaxşılaşdıra bilər.

Minoksidil saç tökülməsinin əsas səbəbinə, yəni dihidrotestosteron (DHT) hormonunun follikullara təsirinə müdaxilə etmir. Buna görə də o, androgenetik alopesiyanı müalicə edib aradan qaldırmır, yalnız istifadə edildiyi müddətdə prosesi ləngidir.

Minoksidil kimlərə kömək edə bilər?

• Kişi tipli saç tökülməsi: xüsusilə təpə nahiyəsində və başın orta hissəsində seyrəlmə olduqda. Alın xəttinin künclərində təsir adətən daha zəif olur.
• Qadın tipli saç tökülməsi: başın ön və orta hissəsində yayğın seyrəlmə olduqda.
• Erkən mərhələdə olanlar: follikullar hələ tam sıradan çıxmayıbsa, nəticə daha yaxşı olur. Uzun illərdir tamamilə saçsız olan nahiyələrdə saçın geri çıxması gözlənilmir.

Saç tökülməsinin səbəbi dəmir çatışmazlığı, tiroid xəstəliyi və ya stress kimi başqa bir vəziyyətdirsə, əvvəlcə həmin səbəb araşdırılmalıdır. Ətraflı məlumat üçün saç tökülməsinin səbəbləri haqqında məqaləmizə baxın.

Minoksidilin formaları

Kişilərdə aparılan kliniki tədqiqatda 5%-lik məhlul 2%-lik məhluldan daha güclü və daha tez təsir göstərib. Qadınlarda isə adətən 2%-lik məhlul və ya 5%-lik köpük istifadə olunur. Sizin üçün uyğun forma və dozanı həkiminiz müəyyən etməlidir.

Son illərdə aşağı dozalı minoksidil tabletləri də saç tökülməsində istifadə olunmağa başlayıb. Elmi araşdırmalar ümidverici olsa da, tablet bütün bədənə təsir edir və ürək döyüntüsünün sürətlənməsi, ödem və bədəndə tüklənmənin artması kimi yan təsirlər yarada bilər. Buna görə də onu heç vaxt özbaşına qəbul etmək olmaz.

Minoksidil necə istifadə olunur?

Ən doğru qayda dərmanın istifadə təlimatı və həkiminizin tövsiyəsidir. Ümumi prinsiplər bunlardır:

1. Dərmanı quru baş dərisinə çəkin. Saçlar yaş olarsa, əvvəlcə qurulayın.
2. Məhlulu damcıladıcı ilə, köpüyü isə barmaq ucları ilə seyrəlmiş nahiyənin dərisinə yayın. Dərman saçın özünə deyil, baş dərisinə təsir etməlidir.
3. Təlimatda göstərilən miqdardan artıq istifadə etməyin. Daha çox dərman nəticəni sürətləndirmir, yalnız yan təsir riskini artırır.
4. İstifadədən sonra əllərinizi yuyun və dərmanın üzə, alına və gözlərə keçməsinin qarşısını alın.
5. Dərman quruyana qədər gözləyin. Yatmazdan dərhal əvvəl çəkildikdə yastıq vasitəsilə üzə keçə bilər.
6. Bir dozanı buraxsanız, növbəti dozanı ikiqat etməyin; normal qaydada davam edin.

Ən vacib qayda müntəzəmlikdir. Minoksidil aylarla, bəzən illərlə istifadə olunan dərmandır və arabir çəkildikdə gözlənilən təsiri göstərmir.

Nəticə nə vaxt görünür?

Minoksidil yavaş təsir edən dərmandır. Tökülmənin azalması və ilk incə tellərin çıxması adətən 2–4 aydan sonra hiss olunur. Nəticəni qiymətləndirmək üçün ən azı 6 ay, daha dəqiq qərar üçün isə təxminən 12 ay gözləmək lazımdır. Bu müddətdə eyni işıqda və eyni bucaqdan çəkilmiş fotolar dəyişikliyi görməyə kömək edir.

Minoksidil yalnız istifadə edildiyi müddətdə işləyir. İstifadə dayandırıldıqda follikullar yenidən əvvəlki vəziyyətinə qayıdır və dərmanın sayəsində qazanılan saçlar bir neçə ay ərzində tökülə bilər.

İlk həftələrdə tökülmə artırsa

Bəzi insanlarda istifadəyə başladıqdan sonra ilk 2–8 həftədə tökülmə müvəqqəti olaraq artır. Bu, dinclik mərhələsində olan köhnə tellərin yeni böyümə dövrünə keçən follikullar tərəfindən itələnməsi ilə izah edilir və adətən keçicidir. Tökülmə iki aydan çox davam edərsə və ya güclənərsə, həkimə müraciət edin.

Yan təsirlər

Baş dərisinə çəkilən minoksidil əksər insanlar tərəfindən yaxşı qəbul edilir. Ən çox rast gəlinən yan təsirlər bunlardır:

• dərmanın çəkildiyi nahiyədə qaşınma, qızartı, quruluq və qabıqlanma;
• dərmanın üzə keçməsi nəticəsində alında, yanaqlarda və ya üzdə istənməyən tüklənmə (qadınlarda daha çox);
• ilk həftələrdə saç tökülməsinin müvəqqəti artması.

Nadir hallarda dərman qana keçərək ümumi təsir göstərə bilər. Döş qəfəsində ağrı, ürək döyüntüsünün sürətlənməsi, başgicəllənmə, huşunu itirmə, əl və ayaqlarda ödem və ya qəfil çəki artımı müşahidə etsəniz, dərmanı dayandırın və təcili həkimə müraciət edin.

Minoksidil kimlərə uyğun deyil?

• hamilələr və əmizdirən qadınlar;
• 18 yaşdan kiçiklər (həkim başqa qərar verməyibsə);
• baş dərisində yara, qızartı, iltihab və ya günəş yanığı olanlar;
• dərmanın tərkibinə qarşı allergiyası olanlar.

Ürək xəstəliyi, yüksək və ya aşağı qan təzyiqi olanlar minoksidilə başlamazdan əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşməlidir.

Minoksidil və finasterid: fərq nədir?

Hər iki dərmanın kişi tipli saç tökülməsində plaseboya nisbətən effektli olduğu kliniki tədqiqatlarla göstərilib. Müqayisəli analizlər onların təsir gücünün forma və dozadan asılı olaraq dəyişdiyini göstərir. Hansı dərmanın, yaxud onların birlikdə istifadəsinin sizə uyğun olduğuna yalnız həkim qərar verə bilər.

Saç əkimindən sonra minoksidil istifadə etmək olarmı?

Saç əkimi zamanı başın arxa və yan hissələrindən götürülən follikullar saç tökülməsinə qarşı daha davamlıdır. Lakin əkilməyən öz saçlarınız seyrəlməyə davam edə bilər. Buna görə bəzi həkimlər əkimdən sonra mövcud saçları qorumaq üçün minoksidil tövsiyə edir.

Minoksidili əkim nahiyəsinə nə vaxt çəkməyə başlamağın təhlükəsiz olduğunu əməliyyatı aparan həkim müəyyən edir. Adətən baş dərisi tam sağaldıqdan və qabıqlar düşdükdən sonra başlanır. Təzə yaralara heç bir dərman çəkilməməlidir. Əkimdən sonrakı mərhələlər haqqında saç əkimindən sonra bərpa məqaləmizdə oxuya bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Minoksidil saç tökülməsini tamamilə dayandırırmı?

Xeyr. Minoksidil saç tökülməsini ləngidə və bəzi insanlarda saçların sayını artıra bilər, lakin onun əsas səbəbini aradan qaldırmır. İstifadə dayandırıldıqda təsiri bir neçə ay ərzində keçir.

Minoksidili dayandırsam nə olar?

Dərman sayəsində qazanılan saçlar adətən bir neçə ay ərzində yenidən tökülür və saç tökülməsi öz təbii gedişinə qayıdır. Dayandırmaq istəyirsinizsə, bunu həkiminizlə müzakirə edin.

Minoksidil 2% və 5% arasında fərq nədir?

5%-lik forma daha yüksək konsentrasiyalıdır. Kişilərdə aparılan tədqiqatda o, 2%-lik formadan daha güclü və tez təsir göstərib. Qadınlarda adətən 2%-lik məhlul və ya 5%-lik köpük istifadə olunur.

Minoksidil qadınlar üçün uyğundurmu?

Bəli, qadın tipli saç tökülməsində istifadə olunur. Hamiləlik və əmizdirmə dövründə istifadə edilmir. Qadınlarda üzdə istənməyən tüklənmə daha çox rast gəlindiyi üçün dərmanın üzə keçməsinin qarşısını almaq vacibdir.

Minoksidil saqqal üçün istifadə olunurmu?

Bəzi insanlar minoksidili saqqal üçün istifadə edir, lakin bu, dərmanın rəsmi göstərişi deyil və nəticələr dəyişkəndir. Saqqal seyrəkliyi üçün seçimləri həkimlə müzakirə etmək daha doğrudur. Saqqal əkimi də seçimlərdən biridir.

Minoksidil tabletini özüm qəbul edə bilərəmmi?

Xeyr. Tablet forması bütün bədənə təsir edir və qan təzyiqinə, ürək döyüntüsünə təsir göstərə bilər. Onu yalnız həkim təyin etməli və müalicə həkim nəzarəti altında aparılmalıdır.

Mənbələr

1. MedlinePlus. Minoxidil Topical. medlineplus.gov
2. Olsen EA, Dunlap FE, Funicella T, et al. A randomized clinical trial of 5% topical minoxidil versus 2% topical minoxidil and placebo in the treatment of androgenetic alopecia in men. J Am Acad Dermatol. 2002;47(3):377–385. PubMed
3. Randolph M, Tosti A. Oral minoxidil treatment for hair loss: a review of efficacy and safety. J Am Acad Dermatol. 2021;84(3):737–746. PubMed
4. Kaufman KD, Olsen EA, Whiting D, et al. Finasteride in the treatment of men with androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol. 1998;39(4 Pt 1):578–589. PubMed
5. Gupta AK, Venkataraman M, Talukder M, et al. Relative efficacy of minoxidil and the 5-α reductase inhibitors in androgenetic alopecia treatment of male patients: a network meta-analysis. JAMA Dermatol. 2022;158(3):266–274. PubMed
6. NHS. Finasteride. nhs.uk